10 stellingen over vrijheid en godsdienst

Let freedom reign…

klik hier voor een langere versie

  1. Religies zich laten ontplooien met een beroep op ‘de vrijheid van godsdienst’ zonder tegelijk te eisen dat ze de onderliggende waarden van de rechtsstaat onderschrijven, is maatschappelijk onverantwoord.
  2. We agree to disagree’ – hoewel af en toe nodig als smeerolie in de machinerie van het samenleven – is een formule die ernstig tekortschiet als het op de organisatie van de samenleving aankomt.
  3. Enkel bij een dode religie ligt alles voor eeuwig vast. Levende religieus veranderen constant.
  4. Met een beroep op ‘goddelijke openbaring’ inzichten uit natuur- mens- en geesteswetenschappen afwijzen, is schadelijk voor de geestelijke gezondheid van de religieuze mens.
  5. Religieuze vrijheidsrechten zijn mensen-rechten, geen privileges voor religieuze instituten.
  6. Vrijheid van godsdienst mag je enkel claimen als je vrijheid van godsdienst ook anderen gunt, te beginnen met de eigen ‘afvalligen’.
  7. Zonder het besef van de radicale historiciteit van elke religie (ook de eigen) is het zoeken naar een consensus over de aanwezigheid van religie in de publieke ruimte gedoemd te mislukken.
  8. Wie de machtsongelijkheid binnen een georganiseerde religie weglaat uit het dispuut over de vrijheid van godsdienst, laat de facto diegenen die het minst of niets te zeggen hebben binnen die religie, in de steek.
  9. Van het ontstaan van parallelle werelden (gegrond in een wij-zij denken dat alle vormen van religie kenmerkt) worden vooral kinderen de dupe.
  10. De lakmoesproef voor het democratisch gehalte van een levensbeschouwelijke organisatie (de ‘kerk’ bijv), bestaat hierin dat zij van harte accepteert dat haar leden géén voorkeursbehandeling krijgen in een levensbeschouwelijk neutrale rechtsstaat.

Alles kan religie worden, maar religie is niet alles.

lange versie

  1. Wie in onze rechtsstaat ruimte geeft aan levensstijlen die gebaseerd zijn op de religieuze, filosofische of ideologische opvattingen die de fundamentele waarden van de democratische rechtsstaat niet erkennen, verzwakt de waarden van de democratische rechtsstaat. Daarmee wordt namelijk gezegd dat die waarden niet fundamenteel zijn, maar inwisselbaar.
  2. We agree to disagree’ – hoewel af en toe nodig als smeerolie in de machinerie van het samenleven – is een formule die ernstig tekortschiet als het op de organisatie van de samenleving aankomt. Wanneer diepgevoelde opvattingen over het leven met elkaar botsen, kan men niet volstaan met die enkel naast elkaar te zetten en dan uiteen te gaan. Zij moeten, eens gesignaleerd, leiden tot een fundamenteel gesprek waarin juist het verschil wordt gethematiseerd en geanalyseerd. Pas dan kan er gezocht worden naar wat mensen verbindt en waarop je dus een samenleving kan bouwen. Laat men dit na dan wordt door zulk soort ontmoetingen het gevoel van vervreemding tussen groepen mensen eerder versterkt, dan dat men tot elkaar komt.
  3. Enkel bij een dode religie ligt alles voor eeuwig vast. Vanuit menswetenschappelijk perspectief bezien, zijn de grote religies complexe cumulatieve culturele tradities, waarbinnen mensen van generatie op generatie betekenissen doorgeven middels verhalen, rituelen, zeden en gewoontes. In dit proces vindt elke religie zichzelf voortdurend opnieuw uit, ook die religies die van zichzelf zeggen dat ze onveranderlijk zijn.
  4. De kerk doet er goed aan haar mensvisie en wereldbeeld constant in gesprek te brengen met en te laten voeden door ontwikkelingen in natuur- mens- en geesteswetenschappen.
  5. Religieuze vrijheidsrechten zijn mensen-rechten, geen privileges voor religieuze instituten. Godsdienstvrijheid dienst in eerste instantie om de ‘burger’ te vrijwaren van ongewenste religieuze dwang vanwege religieuze instellingen. Dit houdt dus ook in het recht om zich aan een religie te onttrekken (een pijnpunt van veel georganiseerde religie)
  6. Vrijheid van godsdienst kan enkel geclaimd worden op voorwaarde dat de claimer zelf diezelfde vrijheid ook aan anderen gunt. En niet zozeer aan andere ‘religies’ (dat zal wel lukken, men is bondgenoot), maar vooral aan de eigen mensen, bijv. om ‘afvallig’ te zijn. De mensenrechten stellen ook uitdrukkelijk; Het recht op vrijheid van godsdienst ‘omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen’.
  7. Toekomstgericht levensbeschouwelijk onderwijs kan niet volstaan met het binnenperspectief. Zonder het besef van de radicale historiciteit van elke religie (ook de eigen) kunnen aanhangers van een religie de culturele aspecten van gebruiken niet onderkennen en is een gesprek over de manier waarop, of de mate waarin, een element uit de eigen culturele traditie essentieel is voor de actuele beleving van de religie, niet mogelijk.
  8. Wie de machtsongelijkheid binnen een georganiseerde religie weglaat uit het dispuut over de vrijheid van godsdienst, laat de facto diegenen die het minst of niets te zeggen hebben binnen die religie, in de steek. De vrijheid van vrouwen, homo’s en ‘apostaten’ om zelf hun leven vorm te geven is de kanarie in de koolmijn van de Open Samenleving als het gaat om de vrijheid van godsdienst.
  9. Van het ontstaan van parallelle werelden worden vooral kinderen de dupe. Zij worden opgevoed in een ‘wij-zij’ (ingroup-outgroup, meer of minder exclusief samenvallend van ‘de goeden’-‘de slechten; of op z’n minst niet ‘de onzen’)
  10. De lakmoesproef voor de integratie van een levensbeschouwelijke organisatie in een levensbeschouwelijk neutrale rechtsstaat bestaat hierin dat die organisatie (het ‘religieuze instituut’) van harte accepteert dat haar leden géén voorkeursbehandeling krijgen.

Alles kan religie worden, maar religie is niet alles.

Hervormingsdag 2017, Dick Wursten.

Vlak voor Luther werd geëxcommuniceerd publiceerde hij een prachtige ode aan de vrijheid*, die hij opdroeg aan… de paus. Als tribuut aan deze man, die overigens absoluut geen heilige was, heb ik enkele gedachten over vrijheid en godsdienst in de vorm van stellingen gegoten, geen 95 zoals hij, maar slechts 10 (plus eentje om het af te leren). Gewoon om eens even over na te denken. Meer lezen over Luther en de vrijheid kunt u op mijn lutherwebsite, bijv. op deze pagina.

  •  Von der Freiheit eines Christenmenschen (1520, de Latijnse versie, De Libertate Christiana, droeg Luther op aan paus Leo X met een prachtig voorwoord).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *